Atonement

november 14, 2007

Je kan altijd nog iets terugdoen

Ik ben afgelopen week naar de film Atonement geweest. De film speelt zich af in Engeland voor en tijdens de tweede wereldoorlog. Ik was vooral geinteresseerd om de film te zien omdat ik een fan ben van Ian McEwan. Zijn boeken zijn voor mij een soort filmervaring op zich. In gedetaileerde beschrijvingen lijkt het alsof je in het hoofd van de personages kan meekijken. Je krijgt dan een driedemensionaal beeld van de werkelijkheid. Kleine gebeurtenissen die in het echt in een seconde plaatsvinden, kunnen door hem uitgesponnen worden over pagina’s waarin je deelgenoot wordt van alle gedachten van het personage. In Atonement is het ook een gebeurtenis die in een fractie van een seconde plaatsvindt, en die de levens van alle betrokkenen totaal verandert. Voor Robbie  betekent het zelfs uiteindelijk zijn dood. In de film wordt dit moment – het schrijven van een excuusbriefje – ook filmisch mooi weergegeven.  Niet dat ik geloof dat alleen een verkeerd briefje zo’n impact heeft, want het gaat er mij om om hoe de personages zich tot het incident verhouden. Briony, degene die Robbie verraadt, blijft er haar hele leven last van hebben. Ze gaat gebukt onder een zwaar schuldgevoel. Toch gaat ze er, op een voor mij ontroerende manier mee om. In de laatste scene waarin ze als bejaarde schrijfster geinterviewd wordt,  blijkt dat ze in haar boek toch Robbie en zus Cecelia het leven gegeven heeft wat ze hadden kunnen hebben. Ze noemt het een “final act of kindness”. Dit moment raakte mij. Ze kon niemand meer om vergeving vragen voor haar verraad, maar ze kon op haar manier – als fantasievol schrijfster – nog wel iets terugdoen. En eigenlijk maakt het dan ook niet uit of dat in de werkelijkheid ook zo gebeurd is. Misschien heeft ze door  deze ‘final act of kindness’, zichzelf ook kunnen vergeven.


Caché

mei 16, 2007

Hoe angst van een “slachtoffer” een “dader” maakt

Vorige week Caché gezien, de door een aantal recensenten als beste film van 2006 beschouwd. Hij is gemaakt door de Oostenrijkse regisseur Michael Haneke. Het is altijd moeilijk onbevangen te blijven als een film zo aangeprezen wordt. De film gaat over een gezin uit de Parijse intellectuele elite, dat gestalkt wordt door iemand die videobanden met voyeuristische beelden van henzelf naar ze opstuurt.  Op mij heeft de film wel indruk gemaakt, maar meer op  een subtiele manier. Het is geen film waarbij je steeds op het puntje van je stoel zit. Integendeel, het tempo is traag, maar misschien maakt het daarom meer indruk. Haneke maakt gebruik van het thrillergenre als middel om zijn verhaal te vertellen. Maar anders dan in een traditionele thriller gaat het er niet om wie wat gedaan heeft. Het einde blijft dan ook open. De structuur is slim. Als toeschouwer volgde ik braaf de verwachtingslijn van een thriller: aanleiding, onderzoek, en ontknoping, om vervolgens te merken dat het er helemaal geen ontknoping komt. De film zou je kunnen zien als een psychologisch experiment van wat angst met mensen doet. Ook als toeschouwer ben je deel van het experiment omdat je merkt hoe makkelijk je door een film te manipuleren bent. Ook ik was ergens op zoek naar een dader, kennelijk zijn we zo voorgeprogrammeerd dat als er iets gebeurt, we automatisch naar een dader gaan zoeken. Maar in deze film wordt de gestalkte hoofpersoon, iemand die qua achtergrond alles mee heeft en dus niet het excuus van een slechte jeugd heeft, zelf langzaam tot een dader, en ik een beetje met hem…


Joseph Norbart

april 23, 2007

Verontwaardiging als brandstof voor kunst

Vorige week naar een expositie geweest van Joseph Norbart. Ik ken Joseph al vele jaren. Echter, hij had tot nu toe nooit iets van zijn werk laten zien, alhoewel zijn vriendenkring wel wist dat hij hard aan het werk was in zijn atelier in Amsterdam Noord. De expositie (titel: ‘Not for sale’) was in een sjiek, leegstaand kantoorgebouw aan de Keizersgracht. Joseph heeft na een ziekte zijn carriere helemaal omgegooid. Hij was werkzaam in de bankwereld, en heeft een aantal jaren geleden besloten kunstenaar te worden.  De tentoonstelling was dus eigenlijk zijn persoonlijk verhaal. Het schilderij hierboven heeft als titel ‘Changing the Rules” en vind ik het meest typerend voor de levens ommezwaai van Joseph. Links zit de zakenman aan het schaakbord en rechts zit de kunstenaar. Joseph is een felle maatschappij criticus. Ook uit de andere schilderijen uit zijn begin periode spreekt een verontwaardiging en een woede. Maar daar discussies met Joseph vaak vastliepen op tegengestelde standpunten, vond ik het mooi hoe hij zijn verontwaardiging op het doek gezet had. Woede kan dus ook een brandstof zijn om iets te creeeren. Naar mijn idee kan woede zelfs getransformeerd worden naar liefde. En dat zag ik ook in de ontwikkeling van Joseph’s schilderijen. Getuige zijn laatste schilderij, geinspireerd een oude trouwfoto van Josephs vader en moeder, in een variatie op “De kus” van Gustaf Klimt.


Bodies

maart 1, 2007

Een combinatie tussen live horror en een anatomisch theater

Onlangs naar de tentoonstelling Bodies geweest in de Beurs van Berlage. Overal in de stad kwam ik de borden tegen, dus ik was wel nieuwsgierig geworden. Wat me allereerst verbaasde was dat het zo druk was. Misschien lag het aan het tijdstip (vrijdagmiddag), maar het was echt drommen geblazen. Medewerkers van de tentoonstelling liepen rond in witte doktersjassen, met daarop het logo van ‘Bodies’. Er was duidelijk gedacht aan ‘branding’, dat bleek ook na afloop, als je uit de tentoonstelling in de ‘Merchandising winkel’ loopt. Ik weet niet of je het nu een tentoonstelling moet noemen, of een anatomisch theater. Het valt niet echt in een bepaalde categorie. Daar rondlopen vervulde me met een mengeling van opwinding, beschaamdheid en nieuwsgierigheid. De opwinding die je ook voelt als je naar een horrorfilm kijkt. Het gegeven dat dit echte mensen geweest zijn, maakt deel uit van de opwinding eigenlijk iets te doen wat niet mag. Het waren wel onmiskenbaar Chinezen, want dat was aan de grootte en de vorm van de hoofden te zien. Nergens werd uitgelegd hoe aan de lichamen gekomen waren. Misschien bewust, om het nog controversieler te maken? Wat me opviel was dat de opengewerkte lichamen leek op het vlees dat ik bij de slager zie. Dat bracht me wel in verwarring, want bij de slager heb ik doorgaans geen gevoel van opwinding en beschaamheid. De reden dat de lichamen van Chinezen zijn, blijkt te liggen in het feit dat in China een lijk niet binnen 30 dagen door familie opgeeist wordt, het voor de wetenschap gebruikt kan worden. Wij vinden dat misschien onbehoorlijk, want mensen moeten toch zelf toestemming geven? Mijn Chinese vrouw vroeg zich af waar wij ons over opwinden. ‘Waarom de lichamen niet gebruiken als ze nog ergens nuttig voor zijn?’ Chinezen zijn toch erg pragmatisch.


Alvar Aalto

december 3, 2006

Sinds de tijd dat ik vaak in Finland kwam, was het merk Iittala mij gaan opvallen. Vooral de beroemde vaas van Alvar Aalto vind ik mooi. De vorm is onnavolgbaar, ik herken hem als ik hem zie, maar zou hem niet na kunnen tekenen. Nu zag ik in Amsterdam en Utrecht plotseling Iittala winkels, waar die mij eerder niet opgevallen zijn. Zij hebben blijkbaar hun distributiestrategie veranderd. Het concept van creatief transparant scandinisch design spreekt me wel aan, de winkels zien er ook fantastisch uit. Het merk is sterk gebaseerd de visie van Alvar Aalto. Het mooie aan zijn vaas vind ik dat hij een abstract begrip als beweging en veranderingen concreet heeft weten vorm te geven, op een manier dat het nu nog steeds inspireert.