Atonement

november 14, 2007

Je kan altijd nog iets terugdoen

Ik ben afgelopen week naar de film Atonement geweest. De film speelt zich af in Engeland voor en tijdens de tweede wereldoorlog. Ik was vooral geinteresseerd om de film te zien omdat ik een fan ben van Ian McEwan. Zijn boeken zijn voor mij een soort filmervaring op zich. In gedetaileerde beschrijvingen lijkt het alsof je in het hoofd van de personages kan meekijken. Je krijgt dan een driedemensionaal beeld van de werkelijkheid. Kleine gebeurtenissen die in het echt in een seconde plaatsvinden, kunnen door hem uitgesponnen worden over pagina’s waarin je deelgenoot wordt van alle gedachten van het personage. In Atonement is het ook een gebeurtenis die in een fractie van een seconde plaatsvindt, en die de levens van alle betrokkenen totaal verandert. Voor Robbie  betekent het zelfs uiteindelijk zijn dood. In de film wordt dit moment – het schrijven van een excuusbriefje – ook filmisch mooi weergegeven.  Niet dat ik geloof dat alleen een verkeerd briefje zo’n impact heeft, want het gaat er mij om om hoe de personages zich tot het incident verhouden. Briony, degene die Robbie verraadt, blijft er haar hele leven last van hebben. Ze gaat gebukt onder een zwaar schuldgevoel. Toch gaat ze er, op een voor mij ontroerende manier mee om. In de laatste scene waarin ze als bejaarde schrijfster geinterviewd wordt,  blijkt dat ze in haar boek toch Robbie en zus Cecelia het leven gegeven heeft wat ze hadden kunnen hebben. Ze noemt het een “final act of kindness”. Dit moment raakte mij. Ze kon niemand meer om vergeving vragen voor haar verraad, maar ze kon op haar manier – als fantasievol schrijfster – nog wel iets terugdoen. En eigenlijk maakt het dan ook niet uit of dat in de werkelijkheid ook zo gebeurd is. Misschien heeft ze door  deze ‘final act of kindness’, zichzelf ook kunnen vergeven.


Caché

mei 16, 2007

Hoe angst van een “slachtoffer” een “dader” maakt

Vorige week Caché gezien, de door een aantal recensenten als beste film van 2006 beschouwd. Hij is gemaakt door de Oostenrijkse regisseur Michael Haneke. Het is altijd moeilijk onbevangen te blijven als een film zo aangeprezen wordt. De film gaat over een gezin uit de Parijse intellectuele elite, dat gestalkt wordt door iemand die videobanden met voyeuristische beelden van henzelf naar ze opstuurt.  Op mij heeft de film wel indruk gemaakt, maar meer op  een subtiele manier. Het is geen film waarbij je steeds op het puntje van je stoel zit. Integendeel, het tempo is traag, maar misschien maakt het daarom meer indruk. Haneke maakt gebruik van het thrillergenre als middel om zijn verhaal te vertellen. Maar anders dan in een traditionele thriller gaat het er niet om wie wat gedaan heeft. Het einde blijft dan ook open. De structuur is slim. Als toeschouwer volgde ik braaf de verwachtingslijn van een thriller: aanleiding, onderzoek, en ontknoping, om vervolgens te merken dat het er helemaal geen ontknoping komt. De film zou je kunnen zien als een psychologisch experiment van wat angst met mensen doet. Ook als toeschouwer ben je deel van het experiment omdat je merkt hoe makkelijk je door een film te manipuleren bent. Ook ik was ergens op zoek naar een dader, kennelijk zijn we zo voorgeprogrammeerd dat als er iets gebeurt, we automatisch naar een dader gaan zoeken. Maar in deze film wordt de gestalkte hoofpersoon, iemand die qua achtergrond alles mee heeft en dus niet het excuus van een slechte jeugd heeft, zelf langzaam tot een dader, en ik een beetje met hem…


Letters from Iwo Jima

februari 19, 2007

Japanse soldaten in de tweede wereldoorlog waren ook mensen

Dit weekend een indrukwekkende film gezien over de slag bij Iwo Jima. Ditmaal vanuit het perspectief van de Japanners gezien. Ik heb nog niet eerder een Amerikaanse film over de tweede wereldoorlog volledig vanuit het perspectief van de ‘vijand’ verfilmd gezien. De Japanners worden deze keer niet als stereotypen maar als mensen afgeschilderd, met al hun onderlinge tegenstellingen en zwakheden. Maar ook met hun heroische kanten. Ken Watanabe speelt voortreffelijk de rol van generaal Kuribayashi.

Voor de Japanners is de situatie uitermate uitzichtloos. Ze weten dat ze geen ondersteuning meer hebben, en dat de Amerikanen een enorme overmacht hebben. Kuribayashi blijft tot het laatst toe een gepassioneerd militair. Het plichtsbesef en de loyaliteit van de Japanners is moeilijk voor te stellen, maar wordt in de film toch geloofwaardig. Het gaat tegen onze westerse waarde in om je dood te vechten als de situatie toch uitzichtloos in. Voor Japanners ligt het anders, eer en loyaliteit zijn belangrijker dan het leven. Desalniettemin hebben ze ook angsten, net als wij.

Het laatste beeld is voor mij het meest veelzeggend. Saigo, een van de Japanse soldaten die in de film gevolgd wordt, wordt als de slag is afgelopen op een brancard gewond op het strand gelegd naast gewonde Amerikanen. Een gewonde jongen tussen de andere jongens. Het beeld spreekt sterker dan woorden. Naar mijn mening komt oorlog voort uit de tragiek van conflicterende ideeen en meningen over andere mensen, maar het laatste beeld maakt duidelijk dat er geen verschil is tussen de Japanse en de Amerikaanse gewonde soldaat.


Babel

januari 2, 2007

Doet me beseffen hoe moeilijk het is om in een stress situatie zonder oordelen te zijn

Het was geen ‘leuke’ film om te zien. Bij tijd en wijlen had ik het er best moeilijk mee. Een opeenstapeling van menselijk lijden, meedogenloos verfilmd.  En, als in een klassieke tragedie kunnen de personages eigenlijk ook niet anders dan wat ze doen. De titel verwijst naar het onvermogen om te communiceren, de babylonische spraakverwarring. Het paradoxale is dat door het lijden heen, mensen elkaar in de film toch ´ontmoeten´. Zoals `Brad Pitt´en zij vrouw, als zij ligt dood te bloeden op de bodem van eem armzalige hut. Of de Japanse zakenman met zijn doofstomme dochter, die beiden worstelen met de zelfmoord van de moeder. Die pijnlijke momenten zijn voor mij daarom ook de meest betekenisvolle fragmenten van de film. Wat voor mij duidelijk wordt is dat het beoordelen van een situatie op basis van veronderstellingen, zonder te weten wat er aan de hand is, een recept is voor ellende. Zoals wanneer de Amerikaanse grenswacht vermoedt dat de kinderen die mee zijn geweest op de bruiloft van de Mexicaans oppas, ontvoerd zijn.  Of de Marokkaanse politie die direct begint te schieten op de herders die ze voor terroristen houden. Achter elke situatie gaat een wereld schuil van voorafgegane gebeurtenissen. Doordat de film langzaam de sluiers oplicht van deze achtergronden wordt de complexiteit duidelijk en daarmee ook het begrip. Door de film besef ik me nu andermaal hoe moeilijk het is om zonder oordeel naar een situatie of een persoon te kijken.  Misschien is dat begrip wel het begin van een oplossing.


Alan Berliner

november 29, 2006

Vandaag op de IDFA een masterclass bijgewoond van Alan Berliner. Ik had eerder een film van hem gezien, en was gefascineerd door zijn werk. Hij maakt films waarbij hij zijn eigen leven als onderwerp neemt. Hij plaatst zichzelf niet in een bepaald genre, maar je zou hem een “personal storyteller” kunnen noemen. Hij liet o.a. fragmenten zien over een film over zijn vader, “Nobody’s business”.  De vader begrijpt niet waarom Alan zonodig een film over hem moet maken. “Wat een onzin, er is niets bijzonders aan mijn leven”. Maar het gaat veel verder dan het onbegrip tussen 2 generaties. Ik herkende er veel van in de contacten met mijn eigen ouders, de ironische mix van onbegrip en liefde. Alan zegt zelf dat zijn films eerst een raam bieden, en vervolgens een spiegel. Zo heb ik het ook ervaren. Eerst denk ik: “goh, wat een grappige familie, beetje raar, tragisch zelfs”. Vervolgens begin ik me er bewust van te worden dat het ook om mij gaat, de relatie met mijn eigen ouders. Het is daar, zo zegt hij, in dat gebied van opmerkzaamheid, waar hij de toeschouwer ontmoet.